Τρίτη, 22 Απριλίου 2014

Σύνδρομο Asperger: Εκπαιδευτική Παρέμβαση (μέρος Β)


Όπως αναφέρει και ο Attwood, T.          τα παιδιά με σύνδρομο Άσπεργκερ παρουσιάζουν «μια εκπαιδευτική πρόκληση στο εκπαιδευτικό περιβάλλον». Συνήθως, οι συμμαθητές τους έχουν την άποψη ότι είναι εκκεντρικοί, περίεργοι, θέλουν να γίνεται συνέχεια το δικό τους και σε πολλές περιστάσεις επιδεικνύουν ανάρμοστες κοινωνικές δεξιότητες. 

Σαφώς, θα πρέπει να τονιστεί ότι η δυσκολία τους στην προσαρμογή, στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και στην κατανόηση των ανθρώπινων σχέσεων τους δημιουργεί έντονο άγχος και παράλληλα τους καθιστά συναισθηματικά ευάλωτους. 
Επιπλέον, τα παιδιά με σύνδρομο Άσπεργκερ δεν παρουσιάζουν το ίδιο μαθησιακό και συμπεριφορικό προφίλ σε σχέση με τα παιδιά που έχουν την κλασική αυτιστική διαταραχή. Ως αποτέλεσμα στο εξωτερικό και τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα, τα παιδιά με αυτό το σύνδρομο να φοιτούν σε σχολεία Γενικής Αγωγής. Ο θεσμός της «Παράλληλης Στήριξης», όπου αποτελείται από Ειδικό Παιδαγωγό, ο οποίος ενσωματώνεται στο πλαίσιο της κανονικής τάξης θεωρείται πιο κατάλληλος για τους μαθητές με  σύνδρομο Άσπεργκερ, αν βέβαια όχι μόνο αιτηθεί από τους γονείς και το αρμόδιο ΚΕΔΔΥ, αλλά και εγκριθεί από το Υπουργείο Παιδείας …
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι είναι σημαντικό να αναγνωριστούν όσο το δυνατόν νωρίτερα οι δυσκολίες τους και στη συνέχεια να δομηθεί ένα συστηματικό πρόγραμμα παρέμβασης, έτσι ώστε να αναπτύξουν τις ικανότητες τους και να προσαρμοστούν ομαλά σε κοινωνικό επίπεδο. Σαφώς για τα θετικά αποτελέσματα ενός προγράμματος παρέμβασης  θα πρέπει να είναι εφικτή η ενεργή συμμετοχή των γονέων, καθώς αποτελεί το βασικό λίθο για τη γενίκευση και συντήρηση των δεξιοτήτων που εκπαιδεύεται το παιδί από τους ειδικούς. 
Επιπρόσθετα, πολλά από τα προγράμματα παρέμβασης για παιδιά με το ανωτέρω σύνδρομο προϋποθέτουν τη δυνατότητα για ένα προς ένα διδασκαλία, καθώς και συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες με λίγα άτομα. Επίσης,  «χωρίς το προσωπικά βιωμένο νόημα των γεγονότων τα παιδιά με αυτισμό μαθαίνουν από έξω προς τα μέσα, με παπαγαλία και μηχανικά».  Έτσι λοιπόν, εκπαιδευτική πρόκληση αποτελεί η παροχή ξεκάθαρου νοήματος, η εστίαση της προσοχής του παιδιού σε νέες πληροφορίες, οι οποίες  θα είναι σύστοιχες με το τρόπο κατανόησης του κόσμου από μέρος του παιδιού. (Cumine, Leach & Stevenson, 2002). 

Βέβαια, ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΣΠΕΡΓΚΕΡ ΔΕΝ  ΤΟ ΙΔΙΟ,  παρά τα κοινά χαρακτηριστικά που παρατηρούμε… Για αυτό το λόγο όταν σχεδιάζουμε ένα πρόγραμμα παρέμβασης θα πρέπει να προσέχουμε και συνάμα να σεβόμαστε την ιδιαίτερη προσωπικότητα του κάθε παιδιού…. Εξάλλου τίποτα στον κόσμο δεν είναι πανάκεια… οι στρατηγικές εκπαίδευσης και οι τρόποι διαχείρισης συμπεριφοράς θα πρέπει να εξατομικεύονται!! 
Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, ο στόχος μια ψυχοπαιδαγωγικής υποστήριξης παιδιού με σύνδρομο Άσπεργκερ θα πρέπει να εστιάζει στα κάτωθι:
·        Στην εκμάθηση κοινωνικών κανόνων
·        Στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων
·        Ενίσχυση της ενσυναίσθησης
·        Μείωση στερεοτύπων
·        Δημιουργική ενασχόληση των εμμονικών του δραστηριοτήτων
·        Ανάπτυξη του επικοινωνικού λόγου
·        Εκμάθηση τρόπου δημιουργίας και διατήρησης φιλών σχέσεων με συμμαθητές
·        Μείωση άγχους και προβλημάτων συμπεριφοράς.

Οι παρακάτω προτάσεις λοιπόν δίνονται μόνο με την ευρύτερη έννοια, για αυτό θα πρέπει να προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες ανάγκες του κάθε μαθητή με σύνδρομο Άσπεργκερ:



ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ:


Εφόσον οι εκπαιδευτικοί έχουν κατανοήσει τις δυνατότητες και τις δυσκολίες του μαθητή με σύνδρομο Άσπεργκερ, μπορούν να εξασφαλίσουν καλύτερες συνθήκες μάθησης εντός της τάξης και ταυτόχρονα να επιτελέσουν σημαντικοί αρωγοί στην επίτευξη της ανάπτυξης των δεξιοτήτων των εν λόγων μαθητών τόσο σε κοινωνικό, όσο και σε γνωστικό επίπεδο:

·        Διαβάστε το ιστορικό του μαθητή και τη διάγνωση από το αρμόδιο ΚΕΔΔΥ.
·        Αρχικά παρατηρήστε και αξιολογήστε τις μαθησιακές και κοινωνικές του ανάγκες.
·        Τοποθετήστε εφικτούς μαθησιακούς στόχους και ανάλογους με τις δυνατότητες του μαθητή.
·        Κατανοήστε το άγχος ή οποιαδήποτε συμπεριφορά από μέρος των γονέων, καθώς σημαντικό ρόλο για την εκπαίδευση του παιδιού διαδραματίζει η επαφή του εκπαιδευτικού με τους γονείς του μαθητή.
·        Προστατεύστε το μαθητή από σχολικό εκφοβισμό, λεκτική βία, στιγματισμό, εμπαιγμό από τους συμμαθητές του. Αυτό είναι εφικτό όταν είστε παρατηρητικός και οργανωτικός, αφού στην αρχή της σχολικής χρονιάς μπορείτε να οργανώσετε μια ημέρα ευαισθητοποίησης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.
·        Η κατανόηση του μαθητή δεν συμβαδίζει πάντα με την εκφραστική του ικανότητα, για αυτό το λόγο είναι σπουδαίο να ελέγχεται η κατανόηση του λόγου.
παράδειγμα των comic strip conversations
·        Αξιολογείστε την ικανότητα του μαθητή να κάνει χρήση του επικοινωνιακού λόγου και στη συνέχεια εκπαιδεύστε το σε κοινωνικές δεξιότητες, όπως να αρχίζει μια συζήτηση, να περιμένει τη σειρά του για να μιλήσει, να δίνει τις κατάλληλες απαντήσεις. Στην εκπαίδευση των κοινωνικών δεξιοτήτων μπορείτε να εξατομικεύσετε «κοινωνικές ιστορίες» (social stories) ή και τις «απεικονιστικές αλληλεπιδράσεις» (comic strip conversations).    [ Για περισσότερες πληροφορίες για το πώς δημιουργούμε μια κοινωνική ιστορία βλέπε :Social Stories ανάρτηση ]
·        Η εκπαίδευση σε κοινωνικές δεξιότητες μέσα στο πλαίσιο της τάξης είναι ένα δύσκολο και απαιτητικό έργο για το παιδί με σύνδρομο Άσπεργκερ. Καθώς ενδέχεται να μην αφήσει πολλά περιθώρια για ακαδημαϊκή εκπαίδευση. Παρόλα αυτά το παιδί χρειάζεται βοήθεια στο να κατανοήσει τις επιδράσεις των πράξεων του στους άλλους, με σκοπό να προσαρμόσει τη κοινωνική του συμπεριφορά ανάλογα.
·        Παρέχετε δυνατότητα συνεργατικής μάθησης, η οποία θα προβάλλει τις ικανότητες του μαθητή στους συμμαθητές του.
·        Επιβραβεύστε τους συμμαθητές όταν συμπεριφέρονται με σεβασμό στο παιδί με σύνδρομο Άσπεργκερ.
·        Παρέχετε την ευκαιρία να αναπτύξει συγκεκριμένες δεξιότητες μέσα από φυσικές δραστηριότητες με έναν συμμαθητή και αργότερα με μια μικρή ομάδα συμμαθητών.
·        Δομήστε δραστηριότητες, οι οποίες θα έχουν προκαθορισμένες σχέσεις και τρόπους αλληλεπίδρασης.
·        Αναδείξετε κάποιο από τα ενδιαφέροντα του ως ευκαιρία μάθησης και στην πορεία να διευρύνεται αυτό το ενδιαφέρον, με σκοπό την απόκτηση περαιτέρω γνώσεων. Παραδειγματικά, αν ένας μαθητής με Άσπεργκερ έχει «εμμονή» με τα κινητά, μπορείτε να δημιουργήσετε φύλλα εργασίας με τις λειτουργίες ενός κινητού και να το επεκτείνετε τοποθετώντας του ως εργασία την ανακάλυψη των μέσων επικοινωνίας από το παρελθόν έως σήμερα.
·        Παρέχεται θετική ενίσχυση για συμμετοχή του μαθητή στις δραστηριότητες της τάξης, έτσι ώστε να ενισχυθεί η αυτοεκτίμηση και η αυτοπεποίθηση του.
·        Λειτουργείστε ως μονωτές της διάσπασης προσοχής του μαθητή, μέσω της άμεσης οπτικής επαφής, της τοποθέτησης του κοντά στην έδρα, μακρά από παράθυρα και πόρτες και τοποθετώντας στο ίδιο θρανίο έναν επιμελή μαθητή.
·        Οργανώστε ένα προβλέψιμο και ασφαλές περιβάλλον και προσφέρετε μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα.
Οπτικοποιημένο καθημερινό σχολικό πρόγραμμα
·        Προετοιμάστε τον και ενημερώστε τον για απρόβλεπτες καταστάσεις, που είναι πιθανό να λάβουν χώρα σε ένα σχολείο. 
·        Χρησιμοποιήστε οπτικοποιημένο υλικό για τη δομή του ωρολογίου προγράμματος και για την εκμάθηση δεξιοτήτων. ( Η δομημένη εκπαίδευση της μεθόδου TEACCH μπορεί να σας βοηθήσει για να οργανώστε το περιβάλλον και να παρέχετε στο μαθητή και ατομικό σύστημα εργασίας).
Οπτική δόμηση εκπαιδευτικού υλικού (Καρρα & Βογιατζή)
·        Δίνετε σαφείς οδηγίες και διασπάστε τις σε μικρά εξελικτικά βήματα. Παρέχετε τα διδακτικό υλικό σε εικόνες, ημερολόγια, χάρτες, διαγράμματα, μέσω οπτικοακουστικού υλικού.
·        Διδάξτε εξατομικευμένα ( σε περίπτωση που έχετε τη δυνατότητα…). Κάντε επαναλήψεις και τροποποίηση συμπεριφοράς μέσα από πραγματικές καταστάσεις. Παραδειγματικά, μπορείτε να ξεκλέψετε λίγο χρόνο και να κάνετε ένα σύντομο πρόγραμμα συναισθηματικής αγωγής, με άλλα λόγια να διδάξετε τις εξής δεξιότητες, όπως η αναγνώριση εκφράσεων προσώπου σε εικόνες, σε σκίτσα, σε καταστάσεις, σε επιθυμίες, από πεποιθήσεις που κάποιος έχει. ( π.χ δημιουργείστε λεύκωμα με φωτογραφίες με οικείο πρόσωπο και φτιάξτε το δικό του βιβλίο συναισθημάτων)
ώς αισθάνεσαι σήμερα;"
·        Υλοποιήστε οπτικοποιημένη διδασκαλία των βασικών συναισθημάτων: ΘΥΜΟ, ΛΥΠΗ, ΧΑΡΑ, ΦΟΒΟΣ και στη συνέχεια ΕΚΠΛΗΞΗ, ΕΚΝΕΥΡΙΣΜΟΣ, ΑΝΗΣΥΧΊΑ.
 
Με πλαστελίνη ο μαθητής συμπληρώνει τα συναισθήματα στο κενό πρόσωπο!
·        Εκπαιδεύστε το σε συμβολισμούς και μεταφορικό λόγο και βοηθήστε να ξεχωρίζει ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία.
·        Μην πιστεύετε ότι μπορεί να κατανοήσει τις προθέσεις σας από τη συμπεριφορά σας ή από εκφράσεις του προσώπου σας.
·        Σε αγχογόνες καταστάσεις μιλήστε του ήρεμα και σταθερά ή απομακρύνετε τον από αυτές, δημιουργώντας μια «ήσυχη γωνιά», όπου μπορεί να χαλαρώνει σε τέτοιες στιγμές. ΠΡΟΣΟΧΗ! με την παροχή του προσωπικού χρόνου…από την αρχή τοποθετήστε τον «κανόνα της ήσυχης γωνιάς», δηλαδή θα συμφωνήστε από την αρχή για πόσο θα μένει εκεί και κάτω υπό ποιες συνθήκες!
·        Διδάξτε τεχνικές διαχείρισης του άγχους και του θυμού. Σε αυτό το σημείο μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την «Απίστευτη 5-θμια κλίμακα»
5-θμια κλίμακα για την ένταση της φωνής
(
The incredible 5-point scale των Buron & Curtis, 2003), η οποία αποτελεί μια απλή στρατηγική για το σπάσιμο μιας συμπεριφοράς σε κομμάτια, ώστε να βοηθήσει το παιδί να κατανοήσει πιο εύκολα τις δικές του συμπεριφορές και συναισθήματα.
5-θμιο θερμόμετρο συναισθημάτων
·        Κατανοήστε το έντονο άγχος του παιδιού και τις τυχόν εκρήξεις επιθετικότητας, αναλύοντας το σκοπό αυτής της συμπεριφοράς. Προσπαθήστε να του διδάξετε τεχνικές χαλάρωσης και διαχείρισης του θυμού και κατά τη διάρκεια των εκρήξεων διασφαλίστε την ηρεμία για την απόσβεση του.
·        Δίνετε συχνότερη ανατροφοδότηση, κατεύθυνση και θετική ενίσχυση.
·        Υπενθυμίστε και επιμείνετε σε αυτά που αναμένετε από το παιδί, παρέχοντας του την απαιτούμενη βοήθεια.
·        Καθορίστε σαφείς κανόνες συμπεριφοράς στη τάξη και οπτικοποιήστε τις. Να έχετε πάντα στο νου σας ότι τα παιδιά με Άσπεργκερ ερμηνεύουν ό, τι ακούνε κυριολεκτικά, καθώς δυσκολεύονται να αντιληφθούν το μεταφορικό λόγο.


·     Κατά την αξιολόγηση της εργασίας του μαθητή προσπαθείτε να τροποποιήσετε τις δυσκολίες, να εξηγήσετε το κείμενο, να διδάξετε ένα πρότυπο μάθησης μέσα από την επανάληψη, να επιτρέψετε περισσότερο χρόνο και να προσαρμόσετε τις ερωτήσεις.
·        Δηλώστε τις επιθυμητές συμπεριφορές και όχι τις μη επιθυμητές συμπεριφορές. Για παράδειγμα, αντί «μην πετάγεσαι» πείτε «όποτε θέλεις να μιλήσεις μπορείς να σηκώσεις το χέρι σου».  
·        Επικεντρώστε στην τροποποίηση της μη επιθυμητής συμπεριφοράς και αγνοείστε εκείνες που είναι «περίεργες».
·        Αποφύγετε την πίεση του να «είναι άριστος μαθητής» ή άλλες αφηρημένες προσδοκίες.
·        Αποφύγετε τη τιμωρία για τη συμπεριφορά που είναι μέρος του συνδρόμου, όπως ότι μονολογεί, αργεί να απαντήσει, επαναλαμβάνει λέξεις ή φράσεις, αναστατώνεται με την φασαρία ή τις έντονες μυρωδιές ή την αλλαγή στο πρόγραμμα.
·        Γενικά, αποφύγετε την τιμωρία που μειώνει την αυτοπεποίθηση και ενισχύει το άγχος και ταυτόχρονα δεν είναι κατανοητή από το παιδί.
·        Παραμείνετε ήρεμος, με σταθερή φωνή, υπομονετικός και προβλέψιμος απέναντι στο παιδί με Άσπεργκερ.



Επιλογικά, εκτός από τους ειδικούς παιδαγωγούς, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί κατάλληλα, οι εκπαιδευτικοί της γενικής αγωγής έχουν ανάγκη από ενημέρωση και είναι σημαντικό να είναι υπομονετικοί, ευέλικτοι, ήρεμοι, να κατανοούν τις ειδικές δυσκολίες του συνδρόμου Άσπεργκερ και να αφουγκράζονται τις εκπαιδευτικές ανάγκες του κάθε μαθητή...

(πηγές:
Cumine, Val Leach, Julia, Stevenson, Gill, 2000, Κάκουρος, 2010, Εγχειρίδιο της Τεχνικής Υποστήριξης για τον Αυτισμό για τα σχολεία του Kentucky, Dalrymple & Ruble)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...