Κυριακή, 29 Σεπτεμβρίου 2013

ΠΑΙΔΙ & ΠΕΝΘΟΣ


Φέρνοντας στο μυαλό μου μαθητές μου ή φίλους μου που βίωσαν το οδυνηρό γεγονός του θανάτου ενός γονιού, αδερφού, παππού, γιαγιάς ή κάποιου άλλου αγαπημένου προσώπου, συνειδητοποιώ το πόσο δύσκολο είναι να αναζητήσεις το κατάλληλο τρόπο για να τους στηρίξεις την ώρα του θρήνου. Η πρώτη μου σκέψη ήταν να πω «Συλλυπητήρια ή Λυπάμαι πολύ» αλλά μου φαίνονταν τόσο επιφανειακές και τυπικές λέξεις… Εκείνη την ώρα δεν θες να ακούσεις αυτές τις φράσεις ειδικά από τους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα σου.  Όντας καθημερινά σε επαφή με  παιδιά, αναρωτήθηκα πολλές φορές τι καταλαβαίνει ένα παιδί για το θάνατο ή πως αισθάνεται όταν χάνει κάποιον που αγαπά και ακόμα πως μπορεί ένας ενήλικας να το στηρίξει; Η απάντηση στα ερωτήματα μου ήρθε έπειτα από  βιβλιογραφική ανασκόπηση, ξεκινώντας αρχικά από το ποια ηλικία κατανοούμε την έννοια του θανάτου.

Συνήθως τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη εξοικείωση με τη έννοια του θανάτου από όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Ο θάνατος υπάρχει στα παραμύθια, στα ομαδικά τους παιχνίδια καθώς και στην καθημερινή τους ζωή.

Συγκεκριμένα:
Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας (έως 4 ετών) :
  • Δεν κατανοούν το αμετάκλητο του θανάτου, αν και αντιλαμβάνονται την απουσία ενός σημαντικού προσώπου στο περιβάλλον τους.  Έχει παρατηρηθεί ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας θεωρούν ότι αυτός που πέθανε μπορεί να γυρίσει ή ότι εξακολουθεί να ζει, να σκέπτεται και να αισθάνεται στο μέρος που βρίσκεται.
  • Σύμφωνα με τον Piaget τα παιδιά ηλικίας 2-4 ετών βρίσκονται στο προσυλλογιστικό στάδιο γνωστικής ανάπτυξης, με αποτέλεσμα να μην έχουν πλήρως σχηματιστεί σημαντικές έννοιες. Εξαιτίας της προσυλλογιστικής και συχνά «μαγικής» σκέψης, το παιδί μπορεί να πιστεύει ότι ορισμένα πράγματα ή άνθρωποι έχουν υπερφυσικές δυνάμεις ή να είναι εγωκεντρικό. Επιπλέον, ο ανώριμος τρόπος σκέψης αυτής της ηλικίας ευθύνεται για τη τάση του παιδιού να αποδίδει διάφορα γεγονότα σε ψυχολογικά κίνητρα. Λόγου χάριν, το παιδί μπορεί να πιστεύει ότι ο άρρωστος γονέας μπήκε στο νοσοκομείο διότι το παιδί έκανε κάτι κακό και ο γονιός του έχει θυμώσει μαζί του.
  • Σε αυτό το στάδιο ανάπτυξης το παιδί εκδηλώνει παρόμοιες συναισθηματικές αντιδράσεις στην οποιαδήποτε εξαφάνιση του γονέα μικρής ή μεγάλης διάρκειας. 
  • Παρόλα αυτά τα μικρά παιδιά δεν μπορούν να διακρίνουν τα διαφορετικά συναισθήματα τους και συνάμα δεν μπορούν να παραμείνουν λυπημένα για μεγάλη χρονική διάρκεια.
  • Τα παιδιά που δεν έχουν λόγο ενδέχεται να εμφανίσουν σωματικές αντιδράσεις στο πένθος, όπως ενούρηση, μειωμένη όρεξη, ανήσυχο ύπνο, γάντζωμα σε οικείο πρόσωπο και υψηλή ευαισθησία σε μολυσματικές ασθένειες.
Τα παιδιά της σχολικής ηλικίας ( 5 έως 10 ετών):
  • Κατανοούν ότι ο θάνατος είναι οριστικός, αλλά θεωρούν ότι συμβαίνει μόνο στους άλλους ανθρώπους. 
  • Σύμφωνα με τον Piaget το επόμενο στάδιο γνωστικής ανάπτυξης είναι το στάδιο διαισθητικής σκέψης ( από 4- 7 ετών ). Κατά τη διάρκεια αυτού, το παιδί αναπτύσσει έννοιες / ικανότητες όπως η ταξινόμηση, η σειροθέτηση και η περιγραφή αντικειμένων. Βέβαια δεν κατανοεί ακόμα τις αρχές που διέπουν αυτές τις έννοιες. Στο επόμενο στάδιο των συγκεκριμένων νοητικών πράξεων ( από 7-10 ετών) οι ανωτέρω αρχές γίνονται πιο ξεκάθαρες για το παιδί.
  • Μέχρι την ηλικία των 6-7 ετών τα παιδιά δίνουν ιδιότητες ζώντων όντων σε άψυχα αντικείμενα, π.χ κούκλες ή αυτοκινητάκια.
  • Έως τα 7 έτη το παιδί έχει διαμορφώσει αρκετά ικανοποιητική άποψη για την έννοια της ζωής και του θανάτου.
  • Στα 8-9 έτη το παιδί συνειδητοποιεί ότι ο θάνατος είναι κάτι που μπορεί να συμβεί και στο ίδιο το παιδί.
  • Στη σχολική ηλικία τα παιδιά εμφανίζουν συχνά διαταραχές συμπεριφοράς και συναισθήματος. Έρευνα φανέρωσε ότι το 50% των παιδιών που είχαν βιώσει την απώλεια ενός γονιού παρουσίασαν 1 χρόνο μετά την απώλεια διάφορα συναισθηματικά και συμπεριφορικά προβλήματα, όπως σχολική άρνηση, παραβατική συμπεριφορά, απόσπαση προσοχής και συγκέντρωσης (Herbert, 1996).
Εφηβική ηλικία (12- 17 ετών):
  • Στην εφηβεία τα άτομα συνειδητοποιούν τη μονιμότητα του θανάτου, για αυτό και συνήθως αναζητούν το νόημα του, όπως «Γιατί πεθαίνουμε;».
  • Ακόμα κατανοεί ότι όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί και φθαρτοί, όπως και οι ίδιοι.
  • Έχουν τη δυνατότητα να δώσουν μεταφυσικές και συμβολικές ερμηνείες στο θάνατο.
  • Τα περισσότερα παιδιά ηλικίας 12 ετών αντιλαμβάνονται πως είναι η εικόνα και η εμφάνιση ενός πεθαμένου ατόμου, καθώς και ότι διαφέρει από το σώμα ενός ζωντανού ατόμου.
  • Ο τρόπος εκδήλωσης των εφήβων προς το θρήνο συμβαδίζει περισσότερο με αυτόν των ενηλίκων. 
Στο σημείο αυτό πρέπει να τονίσουμε ότι σημαντικό ρόλο για την κατανόηση της έννοιας του θανάτου διαδραματίζει:
1.      η νοητική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού
2.      η προσωπικότητα του
3.      το περιβάλλον που αναπτύσσεται
4.      οι προσωπικές εμπειρίες που δύναται να έχει  το άτομο με το θάνατο.


Για να είμαστε λοιπόν σε θέση να βοηθήσουμε το παιδί που αντιμετωπίζει το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου πρέπει να κατανοήσουμε ποιες είναι οι αντιδράσεις του και σε ποιες χρονικές στιγμές είναι φυσιολογικές και αναγκαίες. Όπως αναφέρει η D.Black (1993): «Υπάρχουν ενδείξεις ότι αν δεν θρηνήσουμε κατά την περίοδο του πένθους, όλη μας η ζωή είναι πιθανό να επηρεαστεί με διάφορους έμμεσους τρόπους. Τα παιδιά που δεν πενθούν βλέπουν να αναστέλλεται η προσωπική τους ανάπτυξη. Οι ενήλικες που δεν καταφέρνουν να πενθήσουν είναι πιο πιθανό να χειριστούν  με δυσλειτουργικό τρόπο ακόμα και τις μικρότερες απώλειες». Επιπλέον, όταν ασχολούμαστε με παιδιά που θρηνούν πρέπει να γνωρίζουμε ότι στο τρόπο που αντιλαμβάνονται τη διαδικασία και την έννοια του θανάτου υπάρχουν σημαντικές ατομικές διαφορές μεταξύ τους, καθώς και τον τρόπο αντίδρασης προς την απώλεια των αγαπημένων τους προσώπων.

ΑΠΟΣΑΦΗΝΙΣΗ ΟΡΩΝ (C.M. Parkes)

Πένθος (bereavement)

Η κατάσταση ενός ατόμου που έχει χάσει ένα πρόσωπο με τον οποίο είχε σχέση προσκόλλησης.
Πένθος (mourning)
Η κοινωνική όψη του θρήνου

Αναμενόμενο Πένθος (anticipatory grief)
Οι ψυχολογικές και συναισθηματικές αντιδράσεις που προκαλούνται από ένα αναμενόμενο πένθος.

Θρήνος (grief)
Οι ψυχολογικές και συναισθηματικές αντιδράσεις στο πένθος.


Ορισμένοι ερευνητές περιγράφουν ένα «φυσιολογικό» πρότυπο 5 σταδίων που ακολουθεί ο θρήνος των ανθρώπων κατά το πρώτο έτος μετά το θάνατο του αγαπημένου προσώπου. Βέβαια πρέπει να σημειώσουμε ότι τα κάτωθι στάδια δεν είναι όμοια και δεσμευτικά για όλους τους ανθρώπους, καθώς μπορεί να συγχωνευτούν, να παραλειφθούν ή ακόμα το άτομο να παλινδρομήσει σε προηγούμενα στάδια.

 ΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ 5 ΣΤΑΔΙΑ ΤΟΥ ΘΡΗΝΟΥ:

1Ο ΣΤΑΔΙΟ
ΜΟΥΔΙΑΣΜΑ: συνήθως συνοδεύεται από κλονισμό και δυσπιστία ή άρνηση του γεγονότος. Οι συγκεκριμένες αντιδράσεις είναι εντονότερες όταν  ο θάνατος είναι ξαφνικός.
2Ο ΣΤΑΔΙΟ
ΛΑΧΤΑΡΑ: το άτομο που πενθεί αισθάνεται τη λαχτάρα να ξαναδεί το πρόσωπο που έχασε. Είναι δυνατόν λοιπόν να κλαίει, να αναζητά, να αναπολεί τις στιγμές που πέρασε με τον εκλιπόντα, να αισθάνεται θυμό και ενοχή. Ακόμα υπάρχουν περιπτώσεις που έχουν παραισθήσεις. Αυτή η φάση είναι η πιο δύσκολη καθώς το άτομο αισθάνεται έντονο και βαθύ πόνο απώλειας και δυστυχίας. Συνήθως εκδηλώνεται μετά το συμβάν του θανάτου και τη κηδεία.
3Ο ΣΤΑΔΙΟ
ΑΠΟΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ: το άτομο διακατέχεται από συναισθήματα απελπισίας, μοναξιάς, άγχους και κατάθλιψης, με συνέπεια να μη μπορεί να συνεχίσει εύκολα τη ζωή του.
4Ο ΣΤΑΔΙΟ
ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: σε αυτό το στάδιο το άτομο αποδέχεται σιγά σιγά την απώλεια και αισθάνεται ότι μπορεί να συνεχίσει και να τακτοποιήσει ξανά τη ζωή του. Ο πόνος αρχίζει να γίνεται λιγότερος και το αίσθημα της απώλειας λιγότερο αβάσταχτο.
                                      
 (πηγή: Herbert, M. (1996) Τα παιδιά μπροστά στο πένθος και την απώλεια, μετάφραση: Αγγελή, Κ. & Ευσταθίου, Γ., εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα)

Η ερώτηση μετά από τα προαναφερόμενα είναι εμφανής. Θρηνούν τα παιδιά; Αν ναι πως θρηνούν; Σαφώς και θρηνούν τα παιδιά και μάλιστα ο θάνατος αγαπημένου τους προσώπου τα επηρεάζει πολύ. Οι ενήλικες κάποιες φορές δεν το καταλαβαίνουμε και αυτό γιατί τα παιδιά θρηνούν με διαφορετικό τρόπο από εμάς.

ΠΩΣ ΘΡΗΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ;

  • Κάθε παιδί έχει το δικό του τρόπο να θρηνεί, έτσι δεν υπάρχει σωστό ή λάθος. Ο θρήνος αποτελεί μια φυσιολογική αντίδραση του παιδιού καθώς προσπαθεί να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα χωρίς το αγαπημένο άτομο που έχασε.
  • Τα παιδιά θρηνούν κατά διαστήματα, μιας που δεν μπορούν να αντέξουν για μεγάλη χρονική διάρκεια τα επώδυνα συναισθήματα. Για αυτό το λόγο μπορεί να τα δούμε τη μια στιγμή θλιμμένα και την επόμενη να παίζουν και να γελούν. Πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι αυτό δε σημαίνει ότι αδιαφορούν ή ότι ξεπέρασαν τη θλίψη τους.
  • Ο θρήνος για αυτά είναι μια μακρόχρονη διαδικασία, αφού δεν έχει χρονικό τέλος και μάλιστα υπάρχει περίπτωση να αναβιώνει σε επόμενα στάδια εξέλιξης του παιδιού.
  • Στα παιδιά η ικανότητα λόγου και έκφρασης δεν είναι τόσο αναπτυγμένη, για αυτό το λόγο τείνουν να εκφράζουν το θρήνος τους κυρίως μέσα από το παιχνίδι, τις ζωγραφιές, από τις αλλαγές στη συμπεριφορά τους, στον ύπνο, στο φαγητό, στο σπίτι ή στο σχολείο.
  • Τα παιδιά σπάνια αναζητούν στήριξη από συνομηλίκους τους, διότι φοβούνται μήπως απομονωθούν επειδή διαφέρουν. Επίσης, οι στενοί συγγενείς είναι συνήθως απορροφημένοι από το δικό τους πένθος, με αποτέλεσμα να μην είναι διαθέσιμοι να τα στηρίξουν. 
(πηγή: Έντυπο στα πλαίσια του έργου «Ευαισθητοποίηση & κατάρτιση επαγγελματιών παιδείας και υγείας στην υποστήριξη παιδιών που αντιμετωπίζουν αρρώστια και θάνατο στη ζωή τους» ΕΠΕΑΕΚ-Ενέργεια 1.1.Ζ.2)

Ποιες είναι η συναισθηματικές αντιδράσεις του παιδιού που θρηνεί;

Οι συναισθηματικές αντιδράσεις των παιδιών στην αναγγελία θανάτου ποικίλουν:
  • Κλονισμός και άρνηση π.χ «Δεν συμβαίνει αυτό»
  • Θυμός π.χ «Γιατί μας το κάνει ο Θεός αυτό;»
  • Ενοχή π.χ «Αν είχα κάνει…δεν θα είχε πεθάνει»
  • Ζήλια π.χ «Γιατί ζει ο παππούς του Γιαννάκη;»
  • Θλίψη και μοναξιά π.χ «Μου λείπει τόσο πολύ η μαμά, δεν γίνεται να έρθει πίσω;»
  • Έντονο άγχος π.χ «Ποιος θα με βάζει τώρα για ύπνο;»
  • Απόσυρση π.χ ψυχρότητα, απάθεια
  • Υπερβολικές αντιδράσεις αποχωρισμού π.χ γάντζωμα, συνεχόμενο κλάμα
  • Εμφανή επιθετική συμπεριφορά
  • Προβλήματα ύπνου
  • Διαταραχές πρόσληψης τροφής
  • Διαταραχές στον έλεγχο των σφιγκτήρων π.χ νυχτερινή ενούρηση
  • Άλλες διαταραχές καθημερινών συνηθειών.

Ποιες είναι οι ανάγκες του παιδιού που θρηνεί;
  • Να κατανοήσει ακριβώς τι συνέβη και γιατί στο αγαπημένο του πρόσωπο που πέθανε. Οι δυσνόητες ερμηνείες για το τι συνέβη στο αγαπημένο τους πρόσωπο, μπερδεύει το παιδί και το εμποδίζει να αποδεχτεί το γεγονός του θανάτου. π.χ «Ο μπαμπάς έγινε αστέρι και πήγε στον παράδεισο», το παιδί κατανοεί την κυριολεκτική έννοια της φράσης και όχι τη μεταφορική, με αποτέλεσμα να παρανοήσει το γεγονός.
  • Να μην του αποκρύπτεται. Η απόκρυψη της αλήθειας ή οι ανακριβείς πληροφορίες που μπορεί να παρέχονται από τους ενήλικες, οδηγούν στην αδυναμία του παιδιού να αποδεχτεί το αμετάκλητο του θανάτου και της απώλειας, με συνέπεια το παιδί να ωθείται στην άρνηση του γεγονότος.
  • Να μπορέσει να εκφράσει τα συναισθήματα που του δημιουργεί η απώλεια.
  • Να διατηρήσει ζωντανή την ανάμνηση του αγαπημένου προσώπου.
  • Να αισθάνεται ότι μπορεί να συνεχίσει τη ζωή του και να επενδύσει σε άλλες σχέσεις.
  • Να δέχεται τη στήριξη από το περιβάλλον του. Η έλλειψη υποστήριξης μετά από ένα θάνατο είναι ένας κρίσιμος παράγοντας για το παιδί. Από την πλευρά το παιδί μπορεί να εισπράξει τη μη στήριξη ως απόρριψη από το γονέα του.
Ωστόσο, πολλές φορές είναι τόσο δύσκολο να εφαρμόσεις στην πράξη όλα αυτά που έχει διαβάσει ειδικά σε τέτοιες δύσκολες περιστάσεις, οι οποίες χρειάζονται ιδιαίτερους και συνάμα ευαίσθητους χειρισμούς… Έτσι λοιπόν επί του πρακτέου πως μπορούμε να στηρίξουμε το παιδί που βρίσκεται στη διαδικασία του θρήνου; Τι πρέπει να του πούμε ή τι πρέπει να αποφύγουμε να χρησιμοποιήσουμε; 


ΙΔΕΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΘΡΗΝΟ:

  • Ενημερώνοντας το παιδί έγκαιρα, αξιόπιστα με απλά και ζεστά λόγια.
  • Να το ενθαρρύνεις να εκφράσει τα συναισθήματα του. Δηλαδή να του δώσετε να καταλάβει ότι δεν πειράζει να κλάψει ή ακόμα ότι δεν πειράζει να γελά και να διασκεδάζει όταν βρίσκεται σε περίοδο πένθους.
  • Διάθεση χρόνου και προσοχής σε αυτά που λέει.
  • Ζητείστε του να σας δείξει εκείνος τον τρόπο που θέλει να το υποστηρίξετε.
  • Απαντήστε ειλικρινά σε όλες τις ερωτήσεις του.
  • Διευκολύνετε το να διατηρήσει την ανάμνηση του προσώπου που πέθανε. Π.χ φτιάξτε ένα ξεχωριστό άλμπουμ με φωτογραφίες ή κατασκευάστε ένα αναμνηστικό για το άτομο που πέθανε.
  • Προσέξτε τις λέξεις που χρησιμοποιεί και τις αλλαγές στη συμπεριφορά του, καθώς μπορεί να αποτελούν σημάδια για την ύπαρξη προβλημάτων.
  • Χρησιμοποιείστε τη βοήθεια των φίλων του.
  • Ενισχύστε τη συμμετοχή του στο οικογενειακό πένθος.
  • Εξασφαλίστε του ένα προσωπικό χώρο μέσα στο οποίο θα εκφράζει τα συναισθήματα του ανενόχλητος.
  • Ενθαρρύνετε να γράψει γράμματα σε ένα αγαπημένο πρόσωπο.
  • Δημιουργείστε εικονογραφημένες ιστορίες.
  • Να θυμάστε μέρες που είναι σημαντικές για το ίδιο.
  • Ηρεμήστε τις σκέψεις του και τα έντονα συναισθήματα του, παρέχοντας ένα πλαίσιο που θα αποπνέει ασφάλεια, σταθερότητα και ζεστασιά.

ΤΡΟΠΟΙ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ:


Το σχολείο πρέπει να γνωρίζει ότι το παιδί περνά τη διαδικασία του θρήνου και να εντοπίζει τα συμπτώματα που δεικνύουν αυτή την κατάσταση, π,χ ανησυχία στη τάξη, αλλαγή στη συμπεριφορά του, έλλειψη προσοχής, ευερεθιστότητα με τους συμμαθητές του κ.α. Επίσης, είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι η σχολική ζωή με την ρουτίνα της είναι χρησιμότατη για το παιδί καθώς του προσφέρει ασφάλεια, σταθερότητα και παράλληλα το υποχρεώνει να ασχοληθεί με άλλες δραστηριότητες που του αποσπούν την προσοχή από τη διαδικασία του πένθους.

Συγκεκριμένα, οι δάσκαλοι/ καθηγητές θα πρέπει να ακούσουν το παιδί και να του προσφέρουν τα εξής:

  • Χρόνο να εκφραστεί
  • Σταθερή σχέση και υποστήριξη
  • Αίσθηση ότι αξίζει και είναι φυσιολογικό
  • Κατανόηση όταν είναι ανήσυχο, κλαίει ή σιωπά
  • Πραγματική υποστήριξη στα ενδεχόμενα μαθησιακά του προβλήματα
(πηγή: Long, R. & Bates, J., Loss and Separation. Devon Psychological Services)



ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ: ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ & ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΕ;

1.      Ενημερώστε το παιδί αμέσως μετά το γεγονός και μη του παρέχετε ψεύτικες πληροφορίες.
2.      Χρησιμοποιείστε σωστές λέξεις ,όπως «πέθανε», «θάνατος» και όχι «τον πήρε ο θεός» ή «χάθηκε», ώστε να μην προκαλέσετε σύγχυση στο παιδί.
3.      Μην ωραιοποιείται την πραγματικότητα του θανάτου, δίνοντας του μεταφυσικές και δυσνόητες ερμηνείες. Παραδειγματικά θα μπορούσατε να πείτε τα εξής: «το σώμα του σταματά να λειτουργεί, η καρδιά του δεν χτυπάει πια, δεν σκέπτεται, δεν αισθάνεται. Βάζουμε το σώμα του σε ένα κουτί που το λέμε φέρετρο και το θάβουμε στη γη στο νεκροταφείο».
4.      Επισημάνετε στο παιδί ότι δεν έχει ευθύνη για αυτό που συνέβη. Ακόμα, επεξηγήστε του ότι δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε να είχε κάνει το παιδί για να αποτρέψει αυτό το θάνατο.
5.      Ακούστε το προσεχτικά και δώστε απαντήσεις σε αυτό που σας ρωτά, χωρίς να το βομβαρδίζετε με πληροφορίες.
6.      Δώστε πληροφορίες για το τι θα συμβεί από εδώ και στο εξής, ενημερώστε το για τυχών αλλαγές που θα συμβούν στην οικογενειακή ζωή , καθώς και για τις συνήθειες που θα παραμείνουν σταθερές.
7.      Επαναλάβετε τις πληροφορίες και εξηγείστε με υπομονή και ηρεμία. Επίσης, σημαντικό είναι να ελέγξετε τι έχουν κατανοήσει χρησιμοποιώντας την απλή ερώτηση: «Τι δεν έχεις καταλάβει;».
8.      Επιτρέψτε στο παιδί να βιώσει τα στάδια του θρήνου με το δικό του ρυθμό.
9.      Ειδοποιείστε το σχολείο για την περίοδο πένθους που περνάει το παιδί.
10.  Παρέχετε του διαρκή επιβεβαίωση της αγάπης και της υποστήριξης σας. Με λόγια, με μια αγκαλιά ή με ένα χάδι δείξτε το ενδιαφέρον σας προς το παιδί σας.
11.  Μην αποφύγετε την αναφορά στο θέμα του θανάτου, όπου και αν προκύπτει.
12.  Τονίστε ότι όσα και αν αισθάνεται είναι φυσιολογικά ακόμα και αν είναι οδυνηρά και μπερδεμένα.
13.  Μοιραστείτε μαζί του και τα δικά σας συναισθήματα και σκέψεις.
14.  Αναγνωρίστε και το δικό σας πόνο και αποζητήστε τη βοήθεια από τους οικείους σας.
15.  Διατηρείστε τους κανόνες πειθαρχίας και συμπεριφοράς που ίσχυαν και πριν την απώλεια του μέλους της οικογένειας.
16.  Αποφύγετε οποιαδήποτε άμεση αλλαγή σχολείου, σπιτιού διότι προκαλεί μια αίσθηση αστάθειας στη ζωή του παιδιού.
17.  Ενθαρρύνετε το παιδί να συνεχίσει τη ζωή του, επιτρέποντας του να συμμετέχει σε εκδρομές, γιορτές, δραστηριότητες της σχολικής κοινότητας. Με αυτό τον τρόπο  το παιδί βρίσκει σιγά σιγά το φυσιολογικό του ρυθμό, χωρίς να αισθάνεται ότι προδίδει αυτόν που πέθανε.

ΑΝΗΣΥΧΗΤΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ: ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ 

ΑΠΕΥΘΥΝΘΟΥΜΕ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟ;

Σκεφτείτε σοβαρά την περίπτωση να απευθυνθείτε σε κάποια συμβουλευτική υπηρεσία ή σε κάποιον ειδικό που ασχολείται με παιδιά που θρηνούν, αν το παιδί εμφανίζει τα κάτωθι:

  • Η παρατεταμένη αποχή από το παιχνίδι και από τις κοινωνικές συναναστροφές του με τους φίλους του.
  • Είναι διαρκώς κουρασμένο, άκεφο, στεναχωρημένο, απαθές και εκδηλώνει κατάθλιψη.
  • Αδιαφορεί για την εμφάνιση του και το ντύσιμο του.
  • Προσποιείται ότι δεν έχει συμβεί τίποτα.
  • Οι έντονες και συνεχόμενες κατηγορίες του παιδιού προς τον εαυτό του ή τους άλλους, τους οποίους θεωρεί υπαίτιους.
  • Η εμπλοκή σε αντικοινωνικές πράξεις ή η εκδήλωση παραβατικής συμπεριφοράς π.χ κλοπές, ναρκωτικά, επιθετικότητα.
  • Εκδήλωση αυτοκαταστροφικών τάσεων και επίμονες τάσεις αυτοκτονίας.
  • Παρατεταμένα σοβαρά προβλήματα στη σχολική επίδοση ή εκδήλωση διασπαστικής συμπεριφοράς στο σχολείο.
  • Επάλληλες διαταραχές στη διατροφή και στον ύπνο π.χ βουλιμία, αϋπνία, νευρική ανορεξία
  • Έντονες σωματικές ενοχλήσεις ή συμπτώματα όμοια με αυτά που παρουσίαζε στο παρελθόν το άτομο που απεβίωσε. 


(πηγές: Έντυπο στα πλαίσια του έργου «Ευαισθητοποίηση & κατάρτιση επαγγελματιών παιδείας και υγείας στην υποστήριξη παιδιών που αντιμετωπίζουν αρρώστια και θάνατο στη ζωή τους» ΕΠΕΑΕΚ-Ενέργεια 1.1.Ζ.2 & Herbert, M. (1996) Τα παιδιά μπροστά στο πένθος και την απώλεια, μετάφραση: Αγγελή, Κ. & Ευσταθίου, Γ., εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα)

Συμπερασματικά, αυτό που απομένει να αναφέρουμε είναι ότι η στήριξη του παιδιού που πενθεί είναι ιδιαίτερα σημαντική και απαιτεί υπομονή, ειλικρίνεια, αγάπη, φροντίδα και συνειδητοποίηση της σοβαρότητας της για την μετέπειτα συναισθηματική και ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού…εξάλλου όπως αναφέρει ένα γνωμικό «ο πόνος που μοιράζεται είναι μισός πόνος».

Περισσότερες Πληροφορίες:
  • http://www.merimna.org.gr/index.php
  • http://childgrief.org/childgrief.htm
  • Buscaglia, Leo (1982). The Fall of Freddie the Leaf. NJ: Slack, Charles B
  • Kohen, Cindy, Heiney, John & Gordon, Michael (1997). Daddy's Promise. MI: Promise Pub.
  • LeShan, Eda. Learning to Say Goodbye. NY: MacMillian
  • Silverman, Janice (1999). Help Me Say Goodbye. MN: Fairview Press
  • Sims, Alecia M. (1993). Am I Still A Sister? NM: Big A and Company
  • Stein, S. (1974). About Dying. NY: Walker And Company
  • http://www.aacap.org/AACAP/Families_and_Youth/Facts_for_Families/Facts_for_Families_Pages/Children_And_Grief_08.aspx
  • http://www.childrengrieve.org/about-childhood-grief
  • Herbert, M. (2004). Τα παιδιά μπροστά στο πένθος και την απώλεια. Ελληνικά Γράμματα.
  • Corr, Ch. (1998). Μιλώντας σε παιδιά που θρηνούν. Στο Μ. Νίλσεν, & Δ. Παπαδάτου (Επιμ.), Το Πένθος στη Ζωή μας (σσ. 90-95). Αθήνα: Μέριμνα.
  • Παπαδάτου, Δ. (2005). Απώλειες στη ζωή του Παιδιού. Στο Νίλσεν, Μ. (Επιμ.), Απώλειες στη ζωή του Παιδιού (σσ. 13-24). Αθήνα: Μέριμνα.
  • «Η γιαγιά πήγε στον ουρανό; Το παιδί και ο θάνατος. Διαχείριση του πένθους», Baum H. Εκδόσεις Θυμάρι, Αθήνα 2003.
  • «Μαθαίνοντας να λέμε αντίο στο γονιό που χάνεται», LeShan E. Εκδόσεις Θυμάρι, Αθήνα, 1998.
  • «Μιλώντας για το θάνατο», Dolto F. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2000.




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...