Κυριακή, 15 Ιανουαρίου 2012

ΙΔΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ (Obsessive Compulsive Disorder) 1




"Σε μερικά παιδιά αρέσει να πλένουν συνέχεια τα χέρια τους, αλλά η Νίκη τα πλένει πολλές φορές την ημέρα. Επιθυμεί να σταματήσει να το κάνει, αλλά τα χέρια της δε της φαίνονται αρκετά καθαρά, με συνέπεια να μην μπορεί να εμποδίσει τον εαυτό της να κλείσει τη βρύση του νιπτήρα. Πολλές φορές τρίβει με μανία τα χέρια της έως ότου γίνουν κόκκινα και τραχιά. Εξαιτίας του ότι η Νίκη σπαταλάει πολύ χρόνο για αυτή τη δραστηριότητα, κάθε μέρα πρέπει να βιαστεί για να προλάβει να είναι στο σχολείο στην ώρα της.
Στο σχολείο προσπαθεί να μην αγγίζει τους τοίχους, αντικείμενα που δεν είναι δικά της, τις πετούγιες από τις πόρτες, την κιμωλία για να γράψει στο πίνακα, ανησυχώντας ότι υπάρχει πιθανότητα να κολλήσει κάποια σοβαρή ασθένεια.
Αρκετές φορές, η Νίκη παραδίδει τελευταία τις σχολικές της εργασίες, διότι αισθάνεται έντονα ότι πρέπει να ελέγξει ξανά και ξανά την εργασίας της για τυχών λάθη. Όταν οι καθηγητές της βάζουν τέστ εκείνη σπαταλά το χρόνο της γράφοντας και σβήνοντας τις απαντήσεις της και τακτοποιώντας ότι δεν της φαίνεται καθαρό και ευανάγνωστο στην κόλα της. Σε στιγμές, η Νίκη σβήνει τα λάθη της με τέτοια ένταση, με αποτέλεσμα να σχίζεται το χαρτί και να ζητάει με απογοήτευση μια καινούργια κόλα. Ακόμα, η Νίκη έχει συχνά άσχημα προαισθήματα ότι αν όλα δεν είναι απόλυτα σωστά και τακτοποιημένα, κάτι πολύ κακό θα συμβεί. Βέβαια, η χρήση του «μαγικού» αριθμού 5 την βοηθούσε και την προστάτευε, όπως παραδείγματος χάριν να κλείσει τα μάτια της και να μετρήσει μέχρι το 5 ή να χρησιμοποιήσει 5 μολύβια ή ακόμα να σηκωθεί από την καρέκλα της 5 φορές κ.α. Η αέναη ανησυχία της, το τσεκάρισμα της και η διόρθωση της απορροφούν πολύτιμο χρόνο, με συνέπεια σχεδόν πάντα να μη της φτάνει η ώρα για να ολοκληρώσει τις απαντήσεις της. Έτσι, παρόλο που είναι διαβασμένη και γνωρίζει τις απαντήσεις, συχνά λαμβάνει χαμηλούς βαθμούς, οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική της απόδοση.
Η Νίκη προσπαθεί αρκετά σκληρά να αποκρύψει τις συνήθειες της. Φοβάται ότι διαφέρει πολύ από τους άλλους και ότι οι συμμαθητές της, αν προσέξουν τι κάνει, θα πιστέψουν ότι είναι περίεργη και προβληματική. Βέβαια, η ίδια έχει πλήρη επίγνωση ότι αντί να ξοδεύει τόση ώρα για την «εμμονική» καθαριότητα της και τον έλεγχο, θα μπορούσε να διασκεδάζει με τους φίλους της ή να κάνει άλλες δραστηριότητες… Όμως δεν μπορεί να ελέγξει τον εαυτό της, δεν μπορεί να το σταματήσει."

Τι είναι αυτό που συμβαίνει στη μικρή Νίκη; 
Ποια είναι η αιτία της; Μπορεί άραγε να το αντιμετωπίσει;
Οι παραπάνω ερωτήσεις δεν είναι ρητορικές, καθώς η απάντησή τους κρύβεται πίσω από τη λεγόμενη «Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή ή Ιδεοληπτική Καταναγκαστική διαταραχή».


 Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή;;;

Η συγκεκριμένη διαταραχή εντάσσεται στο πλαίσιο των αγχωδών διαταραχών, όπου το άτομο κατακλύζεται από ιδεοληψίες (obsessions) και εκδηλώνει ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές. Για το προσδιορισμό των ιδεοληψιών και των καταναγκασμών απαιτείται να υπάρχουν τρία βασικά χαρακτηριστικά. Το βασικότερο από τα χαρακτηριστικά είναι να προκαλείται σημαντική δυσλειτουργία στη ζωή του ατόμου, εξαιτίας αυτών των συμπτωμάτων. Τα άλλα δύο είναι:
  1. Η αίσθηση του καταναγκασμού και της εισβολής
  2. Η επίγνωση ότι οι ιδεοληψίες και οι καταναγκασμοί είναι άσκοπες και υπερβολικές  (Jaspers, 1963)

Με απλά λόγια, παιδιά με ΙΔΨ ανησυχούν έντονα. Αρκετές φορές αισθάνονται φόβο ότι άσχημα πράγματα θα μπορούσαν να τους συμβούν ή ακόμα να συμβούν στα άτομα που αγαπούν, με αποτέλεσμα να αισθάνονται την ανάγκη να τελέσουν πράξεις χωρίς ολισθήσεις και μάλιστα να ελέγξουν, ώστε να είναι σίγουροι ότι πράγματα έγιναν ολόσωστα. Παρόμοια με τη Νίκη, πολλά παιδιά και έφηβοι τρέμουν στην ιδέα της έλλειψης καθαριότητας και των μικροβίων ή επίσης εκδηλώνουν φόβους ότι οι γονείς τους θα αρρωστήσουν ή θα τραυματιστούν. Επιπρόσθετα, έχει παρατηρηθεί ότι μερικά παιδιά με ΙΔΨ εκδηλώνουν ως επιτακτική ανάγκη να επαναλάβουν κάμποσες φορές συγκεκριμένες φράσεις, να κάνουν τις ίδιες ερωτήσεις ξανά και ξανά ή να διατηρούν με οποιοδήποτε τρόπο την καθαριότητα, με σκοπό να εμποδίσουν τα άσχημα συμβάντα να εκδηλωθούν.

·        ΙΔΕΟΛΗΨΙΕΣ: είναι ανεπιθύμητες ιδέες, σκέψεις παρορμήσεις, οι οποίες εισβάλλουν επαναληπτικά και επίπονα στο μυαλό του ατόμου με ΙΨΔ.  Αυτές οι ιδέες εισέρχονται στη σκέψη του ατόμου παρά τη θέληση του και του προκαλούν άγχος και δυσφορία.
Παρόλα αυτά το άτομο με ΙΔΨ πάντα τις αναγνωρίζει ως προϊόν της δικής του σκέψης, ακόμα και αν δεν συμφωνεί μαζί τους. Βέβαια, το άτομο προσπαθεί να αντισταθεί σε αυτές τις σκέψεις και να τις διώξει από το μυαλό του, τις περισσότερες φορές χωρίς επιτυχία.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΔΕΟΛΗΨΙΑ…. Πολλά παιδιά και έφηβοι εμφανίζουν τέτοιες σκέψεις και συμπεριφορές ως παροδικά συμπτώματα ή ως αντίδραση σε υψηλό στρές. Συνεπώς όταν οι παράγοντες που προκαλούν άγχος εξαφανιστούν, αυτές οι ιδιαίτερες σκέψεις ή συμπεριφορές γίνονται λιγότερο αγχογόνες ή εξαφανίζονται εντελώς.

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΙΔΕΟΛΗΨΙΕΣ ΣΤΗ ΙΔΨ

ΜΟΛΥΝΣΕΙΣ
·        ασθένειες από μικρόβια (π.χ aids, έρπης)
·        από σωματικά υγρά (π.χ ουρολοιμώξεις)
·        από περιβαλλοντικές μολύνσεις                             (π.χ ραδιενέργεια, πετρέλαιο, ασβέστης)
·        οικιακά χημικά (π.χ χλωρίνη, καθαριστικά)
·        βρωμιά

ΤΕΛΕΣΗ ΚΑΚΟΥ
            φόβος ότι είναι υπεύθυνος για οτιδήποτε άσχημο συμβεί                    (π.χ φωτιά, κλοπή)
           φόβος να προκαλέσει κακό σε άλλους εξαιτίας του ότι δεν ήταν αρκετά προσεχτικός                          (π.χ να ρίξει κάτω ένα αντικείμενο και ο άλλος πιθανά να γλιστρήσει, με αποτέλεσμα να χτυπήσει)
ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΛΕΓΧΟΥ
·        φόβος, να δράσει παρορμητικά και να βλάψει κάποιον ή τον εαυτό του
·        φόβος από βίαιες και τρομακτικές εικόνες που σχηματίζονται στο μυαλό του
·        φόβος να προσβάλει κάποιον άσχημα
·        φόβος να κλέψει πράγματα
ΜΗ ΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ
         απαγορευμένες ή διεστραμμένες σεξουαλικές σκέψεις ή παρορμήσεις

         εμμονή με την ομοφυλοφιλία
         σεξουαλικές εμμονές, οι οποίες σχετίζονται με παιδιά

          εμμονές σχετικά με επιθετική σεξουαλική συμπεριφορά απέναντι στους άλλους


ΤΕΛΕΙΟΜΑΝΙΑ
·     ανησυχία σχετικά με την ακρίβεια
· ανησυχία με την ανάγκη να γνωρίζει και να θυμάται με κάθε λεπτομέρεια
· φόβος να χάσει ή να ξεχάσει σημαντικές πληροφορίες
·      ανήμπορος να αποφασίσει εάν θα κρατήσει ή θα διώξει πράγματα
·       φόβος να χάσει πράγματα


ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΕΜΜΟΝΕΣ
 έντονη ενασχόληση με τη βλασφημία ή τη προσβολή προς το Θεό

  υπερβολική ενασχόληση με το σωστό-λάθος ή την ηθικότητα.

ΑΛΛΕΣ ΙΔΕΟΛΗΨΙΕΣ:
     - έντονη ανησυχία με το αν θα πεθάνει από σημαντικές ασθένειες όπως ο καρκίνος
   προκαταλήψεις σχετικά με τυχερούς αριθμούς, συγκεκριμένα χρώματα και συγκεκριμένους διάσημους


·        ΚΑΤΑΝΑΓΚΑΣΜΟΙ: είναι πράξεις, οι οποίες υπηρετούν το αίσθημα ενός εσωτερικού καθήκοντος και ακολουθούν πιστά συγκεκριμένους κανόνες και τρόπους έκφρασης. Τα άτομα με ΙΔΨ τελούν συνήθως καταναγκασμούς ώστε να ελαττώσουν το άγχος που αισθάνονται από τις ιδεοληψίες. Το κύριο γνώρισμα των καταναγκασμών είναι η επανάληψη και η στερεοτυπία τους όπου το άτομο αισθάνεται την εσωτερική πίεση να εκτελέσει αυτές τις πράξεις. Αρκετές φορές έχει αναφερθεί ότι κυρίως σε παιδιά τελούνται οι καταναγκασμοί χωρίς να στηρίζονται σε ιδεοληπτικές σκέψεις, αλλά πολύ συχνά έχει επισημανθεί ότι οι καταναγκασμοί συνυπάρχουν με τις ιδεοληψίες. Ο φαύλος κύκλος στις καταναγκαστικές πράξεις είναι ότι το άτομο εκτελώντας τις προσπαθεί να μειώσει το άγχος του, αλλά όμως η παρόρμηση του για εκτέλεση αυτών των πράξεων μεγαλώνει και γίνεται όλο και πιο επιτακτική.

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΚΑΤΑΝΑΓΚΑΣΜΟΙ ΣΤΗ ΙΔΨ

ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑ
·        Συχνό πλύσιμο χεριών με ένα συγκεκριμένο τρόπο
·        Υπερβολικό μπάνιο, πλύσιμο δοντιών και στερεοτυπίες τουαλέτας
·        Καθαρισμός πραγμάτων του σπιτιού με μεγάλη συχνότητα
·        Κάνοντας ποίκιλες πράξεις για να εμποδίσει την επαφή με μικρόβια

ΝΟΗΤΙΚΟΙ ΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΜΟΙ
·        Νοητή επανάληψη γεγονότων, με σκοπό να αποτρέψει κάποιο κακό
·        Προσευχές για να αποτρέψει το κακό
·        Συνεχές μέτρημα κατά τη διάρκεια τέλεσης μιας δραστηριότητας με σκοπό να σταματήσει σε ένα «καλό» ή «ασφαλές» αριθμό
·        «ακύρωση» ή «διαγραφή» (π.χ αντικατάσταση κάποιας «κακής»  λέξης  με κάποια «καλή» για να ακυρωθεί η πρώτη)

ΕΛΕΓΧΟΣ/ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ
·        Έλεγχος για το αν έβλαψε ή θα βλάψει κάποιον ή τον εαυτό του
·        Έλεγχος αν τίποτα κακό συνέβη
·        Έλεγχος εάν έκανε κάποιο λάθος
·        Έλεγχος σημείων του σώματος ή της φυσικής κατάστασης
ΕΠΑΝΑΛΗΨΕΙΣ
·        Επανάληψη διαβάσματος ή γραψίματος
·        Επαναλαμβανόμενες στερεότυπες δραστηριότητες (π.χ  το να μπει μέσα/βγει έξω, να ανέβει/ κατέβει σκάλες)
·        Επαναλαμβανόμενες σωματικές κινήσεις (π.χ χτύπημα των δακτύλων πάνω σε επιφάνεια, άγγιγμα αντικειμένων/ ατόμων, ανοιγοκλείσιμο βλεφάρων)
·        Επανάληψη δραστηριοτήτων πολλαπλές φορές (π.χ επανάληψη μιας δραστηριότητας έξι φορές επειδή το έξι είναι «καλός», «ταιριαστός» αριθμός)


ΑΛΛΟΙ ΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΜΟΙ:
·        Συλλογή αντικειμένων το οποίο καταλήγει σε σημαντικές στοίβες μέσα στο σπίτι
·        Τοποθέτηση πραγμάτων στη σειρά ή τακτοποίηση πραγμάτων μέχρι να «αισθανθούν καλά»
·        Να πουν, να ρωτήσουν ή να ομολογήσουν συμβάντα, με σκοπό να λάβουν επιβεβαίωση
·        Να αποφύγουν καταστάσεις οι οποίες πιθανώς θα πυροδοτήσουν ψυχαναγκασμούς

(μετάφραση από:Τhis is an adaptation of the OCD Checklist which appears in S. Wilhelm and G. S. Steketee’s, “Cognitive Therapy for Obsessive-Compulsive Disorder: A Guide for Professionals” (2006). www.newharbinger.com )


ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΙΔΨ:

Εδώ και πολλά χρόνια οι ψυχίατροι θεωρούσαν ότι η ΙΔΨ ήταν μια σπάνια διαταραχή λόγω του ότι μόνο λίγοι από τους ασθενείς αναζητούσαν επαγγελματική βοήθεια. Αυτό γινόταν κυρίως λόγω του 'παράξενου' περιεχομένου των ιδεοληψιών, που οι ασθενείς προσπαθούσαν να αποκρύψουν από τους άλλους, όσο και λόγω της έλλειψης κατάλληλης θεραπείας. Το αποτέλεσμα ήταν η νόσος να υποεκτιμηθεί μέχρι την διενέργεια ειδικών επιδημιολογικών μελετών στον γενικό πληθυσμό, πρώτα στις ΗΠΑ και μετά και σε άλλες χώρες, που ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του '80.


Οι έρευνες αυτές έδειξαν ότι ένα ποσοστό 2% του πληθυσμού πάσχει από ΙΨΔ. Το νούμερο αυτό περιλαμβάνει βεβαίως όλες τις μορφές από τις πιο ελαφριές που είναι και οι περισσότερες έως και τις πιο βαριές που είναι οι λιγότερες, ωστόσο ανεβάζει την ΙΨΔ ως την τέταρτη πιο συχνή ψυχική διαταραχή, μετά την κατάθλιψη, τις φοβίες και την γενικευμένη αγχώδη διαταραχή. Η ΙΨΔ σύμφωνα με αυτές τις έρευνες είναι 5 φορές πιο συχνή από την σχιζοφρένεια και την μανιοκατάθλιψη και δύο φορές συχνότερη από την διαταραχή πανικού. Με βάση το νούμερο αυτό υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα πάνω από 100.000 άνθρωποι πρέπει να πάσχουν αυτή την στιγμή από ΙΨΔ ποικίλης βαρύτητας. Φαίνεται ότι εμφανίζεται συχνότερα στους άντρες αλλά όχι σε μεγάλο βαθμό έναντι των γυναικών, βέβαια το  εύρημα αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί από άλλες έρευνες που έχουν δείξει ίδια αναλογία.

Η ΙΨΔ μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιαδήποτε ηλικία από το νηπιαγωγείο μέχρι και ενηλικίωση. Αν και η ΙΨΔ μπορεί να παρουσιαστεί και σε μικρότερες ηλικίες, υπάρχουν κατά κανόνα δυο ηλικιακές περίοδοι κατά τις οποίες εμφανίζεται πιο συχνά  μεταξύ 10 και 12 ετών ή  περί τα τέλη της εφηβείας μέχρι τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής.

Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 1 στα 500.000 παιδιά ή έφηβοι έχουν ΙΔΨ. Αυτό σημαίνει ότι 4 ή 5 παιδιά με ΙΔΨ είναι πιθανό να εγγραφούν σε δημόσια δημοτικά σχολεία και κατά μέσο όρο στο γυμνάσιο/ λύκειο υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να υπάρχουν 20 μαθητές που παλεύουν με τις προκλήσεις αυτής της διαταραχής.
(http://www.stress.gr/disorder.php?id=13  & http://www.ocfoundation.org/whatisocd.aspx)


Όπως επισημαίνει η κ. Μπουρνιά σε ομιλία της: «Είναι ανάγκη να διαχωρίζονται οι ιδεοληψίες από τις ήπιες τελετουργίες κι εµµονές όπως οι συνήθειες του ύπνου, που φυσιολογικά εµφανίζονται ιδίως κατά τη νηπιακή ηλικία, λόγω των αναπτυξιακών αναγκών της ηλικίας αυτής, όπως αυτές της κυριαρχίας και του ελέγχου, που δίνουν το αίσθηµα της ασφάλειας.  Σήµερα έχουµε την πεποίθηση ότι είναι µια διαταραχή που
εµφανίζεται στα παιδιά και τους εφήβους πολύ συχνότερα απ’ ότι παλιότερα πίστευαν. Το ότι η διαταραχή αυτή συχνά υποδιαγιγνώσκεται, µπορεί να αποδοθεί αφ’ ενός στην µυστικότητα που κρατούν γύρω από τα συµπτώµατά τους οι πάσχοντες, που τα φανερώνουν µόνο όταν πια γίνουν τόσο σοβαρά, ώστε δεν είναι δυνατόν πια να συνεχίσουν να τα κρύβουν και αφ’ ετέρου στην άγνοια τόσο του περιβάλλοντος, όσο και των ειδικών γύρω από τη συµπτωµατολογία της διαταραχής. Γι αυτό συχνά  αναφέρεται ως  “η κρυµµένη επιδηµία”. Συχνά οι γονείς οδηγούνται στους ειδικούς , όχι για την ίδια διαταραχή, αλλά για δευτερογενή προβλήµατα που δηµιουργούνται λόγω της διαταραχής, µε συχνότερο την πτώση της σχολικής επίδοσης.» (http://ppsy.gr/articles/ocdFamilySchool.pdf)


ΑΙΤΙΑ ΙΔΨ;;;

Τα αίτια αυτής της διαταραχής δεν είναι ακόμα γνωστά και ευρέως αποδεκτά, αλλά πιθανολογείται ότι είναι αποτέλεσμα ενός συνδυασμού παραγόντων, οι οποίοι διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Η ΙΔΨ ενδεχομένως να μεταφέρεται από το γονιό στο παιδί και σε ορισμένες περιπτώσεις συνδέεται με κάποιες βιοχημικές ανωμαλίες στον εγκέφαλο. Οι Rapport & Thoren (1980) τόνισαν ότι το κύριο παθογεννητικό αίτιο εντοπίζεται σε βιολογικούς μηχανισμούς. Επίσης, ψυχολογικοί παράγοντες, όπως η ευαισθησία στο στρες ή η έκθεση σε συναισθηματικά τραυματικές καταστάσεις πιθανά να έχουν σχέση με την εμφάνιση της διαταραχής.
(φυλλάδιο Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής : http://www.paidohosp.gr/files/IPsD.pdf)



1 σχόλιο:

  1. Thanks for your marvelous posting! I truly enjoyed reading it, you happen to
    be a great author. I will make sure to bookmark your blog and will come back very soon.
    I want to encourage one to continue your great writing,
    have a nice evening!
    Here is my web-site : what are symptoms of add in adults

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...